درنگی در اشعار قیصر امین پور (2)

با توام

            ای لنگر تسکین

ای تکانهای دل!

            ای آرامش ساحل!

با توام

       ای نور!

              ای منشور!

ای تمام طیفهای آفتابی!

ای کبود ارغوانی!

                    ای بنفشآبی!

با توام ای شور! ای دلشوره شیرین!

با توام

         ای شادی غمگین!

با توام

         ای غم!

                  غم مبهم!

ای نمی دانم!

هر چه هستی باش!

                        اما کاش...

نه، جز اینم آرزویی نیست:

هر چه هستی باش!

                             اما باش!

یکی از ویژگیهای شعر قیصر رویکرد شطح گونه در برخی از شعرهای عمدتا نیمایی اوست.

شطح (به فتح ش و سکون ط و ح)در اصل یعنی جملاتی که صوفیان در حالت بیخودی و وجد و حال می‌گویند و ظاهر این الفاظ با ذهنیات و واقعیاتی که مردم می‌دانند سازگار نیست. شاید معروفترین شطح کلامی باشد که عطار نیشابوری در کتاب تذکره الاولیا از زبان بایزید بسطامی نقل می کند :

گفت: به صحرا شدم عشق باریده بود و زمین تر شده بود چنانکه پای مرد به گِلزار فرو شود، پای من به عشق فرو می شد.

البته شطح در تقسیم بندی قالبهای ادبی نوعی از نثر است٬ شاید اطلاق این عنوان بر نوعی از شعر خوشایند اهل ادب نباشد و تا آنجا که به یاد می‌آورم کس دیگری برای این نوع شعرهایی که بررسی خواهیم کرد این عنوان را به کار نبرده. پس از انقلاب عده ای  دنبال نوشتن شطح (از جنس نثر) رفتند که سرآمد آنها احمد عزیزی است اما افراط و تعجیل باعث شد که این قبیل کارها بیشتر به جدول ضرب کلمات شبیه شود. آدم محترمی برای مجله ی نیستان مطلبی شطح گونه نوشته بود. در آن موقع بیست هزار تومان به ایشان دادند. ایشان شدیدا معترض شدند که من راست سی هزار تومان مواد مصرف کردم تا این مطلب را نوشتم آن وقت شما فقط بیست هزار تومان کف دست من می گذارید!

بگذریم ... شطح دیگری از قیصر را بخوانیم:

 

گاهی

-از تو چه پنهان-

با سنگها آواز می خوانم

و قدر بعضی لحظه ها را خوب می دانم

این روزها گاهی

از روز و ماه و سال، از تقویم

از روزنامه بی خبر هستم

حس می کنم گاهی کمی کمتر

گاهی شدیدا بیشتر هستم ...

 

قیصر در این چند شعر شطح گونه بسیار استادانه عمل می کند. اولا یک موسیقی ملایم و با طمانینه برای شعر انتخاب می کند (مستفعلن فعلن از زحافات بحر رجز!!!) که باعث می شود خواننده با مکث و دقت بیشتری شعر را دنبال کند.همچنین افعال را در جایگاه اصلی خود یعنی آخر جمله می آورد. این کار هضم شعر و برقراری ارتباط را برای مخاطب ساده تر می کند. از قافیه هم فراوان استفاده می کند بویژه در شعری که این متن را با آن آغاز کردیم. قافیه در شعر نیمایی جایگاه ویژه ای دارد: بازگشت به مطلب قبل با تکرار قافیه و ایجاد آمادگی ذهنی برای مطلب جدید با شروع یک قافیه تازه و همینطور تحکیم پیوند سطرهای شعر از کارکردهای قافیه در شعر نو است به همین دلیل نیما یوشیج می گوید : شعر بی قافیه آدم بی استخوان است. ادامه شعر را با هم بخوانیم :

از جمله دیشب هم دیگر تر از شبهای بی رحمانه دیگر بود: من کاملا تعطیل بودم اول نشستم خوب جورابهایم را اتو کردم تنها ـ حدود هفت فرسخ ـ‌در اتاقم راه رفتم با کفشهایم گفتگو کردم و بعد از آن هم رفتم تمام نامه ها را زیر و رو کردم و سطر سطر نامه ها را دنبال آن افسانه موهوم دنبال آن مجهول گشتم چیزی ندیدم تنها یکی از نامه هایم بوی غریب و مبهمی می داد انگار از لابه لای کاغذ تا خورده نامه بوی تمام یاسهای آسمانی احساس می شد  

همه ما آدمهای عصر ماشین تجربه ی این جنونها و دلتنگیها را داریم: جنونهایی قانونمند! که با اتو کردن جوراب شروع می‌شود و از حصار محدود اتاق بیرون نمی‌رود. انسان معاصر گمشده اش را در گذشته می‌جوید چرا که هر روز دریغ از دیروز و هرسال دریغ از پارسال! در غرب انسان از تنهایی می‌ترسد اینجا تلویزیون کابلی 75 شبکه دارد و ماهواره 375 کانال! همسایه ی ما یک دختر دارد، دوتا گربه، دوتا سگ! چرا؟ چون باید وقت آدم پر باشد تا هیچوقت تنها نشود، تا هیچوقت از خودش نپرسد که از کجا آمده ام؟ آمدنم بهر چه بود؟ در شرق آدم بالاخره پس از مدتی جستجو در لابلای یکی از عکسها ، نوشته ها یا نامه های قدیمی بوی تمام یاسهای آسمانی را احساس می کند و بعد از آن :

 

دیشب دوباره بی تاب در بین درختان تاب خوردم از نردبان ابرها تا آسمان رفتم در آسمان گشتم و جیبهایم را از پاره های ابر پر کردم جای شما خالی یک لقمه از حجم سفید ابرهای ترد یک پاره از مهتاب خوردم...

 

تا آسمان صعود می کند.

ببینید که شاعر چه قالب مناسبی انتخاب کرده! شعر نیمایی ظرفیت بالا و انعطاف پذیری زیادی برای بیان دردهای انسان امروزی دارد. واقعا گفتن این حرفهای جنون رنگ در قالبی مثل غزل آن هم با آن همه ظرافت و صناعت که حافظ و سعدی به آن بخشیدند چقدر دشوار است!

/ 16 نظر / 47 بازدید
نمایش نظرات قبلی
زهرا

[قلب]

مریم ماهر

باسلام خدمت شماوعرض خشته نباشید من فکرمیکنم قیصریکی ازکسانی است که درعصرتکنولوژی وعلم خودرانباخته وعاشق باقی مانده است من قیصرودوست دارم قیصرباتمام جودش خدایی فکرمیکنه وخدایی زندگی میکنه اون دوست داشته که درجنگ جانش ربرای رضای خدافداکنه اماخواست خدابوده که زنده باشه وبمانشون بده که دراین عصرماشینی میشه خدایی زیست وخدایی فکرکرد

مرضیه

سلام ممنون ازانتخاب اشعارزیبای قیصر من دنبال یه شعرمیگشتم "ناگهان چقدرزوددیرمیشود" ولی تاحالاپیداش نکردم ممنون میشم برام بزارید

بهشت دل

حرف‌هاي ما هنوز ناتمام تا نگاه مي‌كني: وقت رفتن است باز همان حكايت هميشگي! پيش از آنكه باخبر شوي لحظه عزيمت تو ناگزير مي‌شود آي.... اي دريغ و و حسرت هميشگي! ناگهان چقدر زود دير مي‌شود!

joojoo-man-naz

مرسی،واقعا قشنگ بود.عالیییییییییییییییییییییی بود!![گل][لبخند]

صنم

نقطه نظرت کملا درسته دست ادم تو این سبک بازتره دوس همسایه جونی ودایره ی لغات هم وسیعتره اما نخونده انتخاب واولویت اولم مهدی اخوان ثالث هست [گل]

نوشین .م

با شما موافقم قیصر هم مانند فروغ وسهراب ماندگار خواهد بود برای اینها فرا رفتن از قفس تن ودنیای مادی اصل است نه مبارزه با مسائل ناخوشایند دنیا بسیاری از شعرای بزرگ ما که در تکنیک بسیار قدرتمندند متاسفانه فکرشان فراتر از اب ونان و.. نمیرود وبرای همین ماندگار نخواهند بود

نوشین .م

به خاطر علاقه زیاد به شعر به این وبلاگ سرزدم بخشی که در مورد قیصر امین پور بود را خواندم ونظر هم دادم خواستم از وبلاگ بیرون برمباخودم گفتم چقدر به دلم نشست کاش بخش های دیگه رو هم میخوندم این بخش را که خواندم فهمیدم چرا اینقدر نوشته تان به دل مینشینه چون شیرازی هستید وهمشهری من ولی گذشته از شوخی واقعا لذت بردم از این وبلاگ موفق باشید من حتما بازم سر میزنم [گل]

امیر

از کوچه تان گذشتم . بوی عطری استشمام کردم و گذشتم .در خاطرم میماند .به امید دیدار در ان جهان دیگر