شعر عارفانه (٣)

سعدی را شاعری عاشقانه سرا و استاد "غزل" می شناسند. انصافا چه کسی زیباتر از این می تواند بسراید:

گفته بودم چو بیایی غم دل با تو بگویم

چه بگویم که غم از دل برود چون تو بیایی...

اما باید توجه کرد که سعدی در عصری پس از شاعران بزرگی مثل عطار و سنایی می زیسته که شکل دهندگان ادبیات عارفانه هستند و مسلما با کارهای آنها آشنا بوده. به همین دلیل اشعار عارفانه او هم کم نیستند. مثلا در بوستان سعدی باب سوم در عشق و مستی و شور نام دارد که با این بیت زیبا آغاز می شود:

خوشا وقت شوریدگان غم اش

اگر زخم بینند و گر مرهم اش

تعدادی غزل عارفانه در دیوان او دیده می شود که بسیار استادانه است. یکی از آنها این غزل معروف است که بر دیوار آرامگاه او نیز نقش بسته:

به جهان خرّم از آنم که جهان خرّم ازوست
عاشقم بر همه عالم که همه عالم ازوست

به غنیمت شمر ای دوست دم عیسی صبح
تا دل مرده مگر زنده کنی کاین دم ازوست

نه فلک راست مسلم نه ملک را حاصل
آنچه در سر سویدای بنی‌آدم از اوست

به حلاوت بخورم زهر که شاهد ساقیست
به ارادت ببرم درد که درمان هم ازوست

زخم خونینم اگر به نشود به باشد
خنک آن زخم که هر لحظه مرا مرهم ازوست

غم و شادی بر عارف چه تفاوت دارد
ساقیا باده بده شادی آن کاین غم ازوست

پادشاهی و گدایی بر ما یکسان است
که بر این در همه را پشت عبادت خم ازوست

سعدیا گر بکند سیل فنا خانهٔ عمر
دل قوی دار که بنیاد بقا محکم ازوست

این سوال مطرح می شود که ملاک تعیین شعر عارفانه و تشخیص آن از عاشقانه چیست؟ این موضوع تا حدی ذوقی است اما می توان شاخص هایی ارائه داد: شعر عاشقانه به بیان زیبایی معشوق، درد و داغ فراق و داستان اشتیاق می پردازد. اما شعر عارفانه با معانی عمیق تر و نتیجه گیریهای دقیق تر همراه است. جستجو و طلب، صبر و رضا، مبدا و معاد، از مضامین عمده اشعار عارفانه هستند که در همین غزل سعدی به خوبی دیده می شوند. چون عشق یکی از مراحل سلوک عرفانی است و شاید اوج گیرایی و زیبایی عرفان در تکیه آن بر عشق باشد بسیاری از عارفان شعر عاشقانه هم سروده اند. تشخیص این دو نوع شعر از هم گاهی غیر ممکن و بی حاصل می شود به خصوص اگر شاعر رند هم باشد!

شعر عارفانه (٢)

شعر عارفانه (١)

/ 3 نظر / 78 بازدید
هیچکس

"غم و شادی بر عارف چه تفاوت دارد ساقیا باده بده شادی آن کاین غم ازوست".حال عارفانه ام آرزوست.

صنم

یادش بخیر غزلیااات سعدی جیبی با جلد سنتی بهترینارو واست میخواااستمووو.... گویند روی سرخ تو سعدی چه زرد کرد اکسیر عشق درمسم امیخت زر شدم

باران

سلام دوست عزیز, بسیار اتفاقی اینجام!! من تازه قدم در این راه بی انتها گذاشتم بی تجربه و خام , با دلم آمدم امیدوارم خداوند مهربانم نوری در قلب من بتاباند تا بتوانم در این مسیر بمانم و لذت فهم و درک در این مسیر را بمن عطا کند از مطالب شما خوشم اومد حالم رو خوب کرد, توفیق رفیق راهتان, سپاسگزارم