بهشت دل

من می نویسم به امید اینکه روزی عابر ناشناسی از این کوچه بگذرد و احساس کند پاسخ سوالش را یافته یا لااقل در این کره ی خاکی یکی هست که مثل او فکر می کند

رویاها و سنت ها
ساعت ٧:٥٧ ‎ق.ظ روز ٢ اردیبهشت ۱۳٩۳  کلمات کلیدی: حسب حال ، قیصر امین پور ، اخوان ثالث

گفتی که نوشته هایت زیباست اما نوشته های قدیمی‌ات چیز دیگری است. خودم هم قبول دارم. نمی‌خواهم دلم را خوش کنم به اینکه جریانی در لایه های درون من فعال است و روزی این آتشفشان سر باز می‌کند. من ماهی دور از دریایم، موج سر خورده از ساحل! 

آدمی مثل من باید آزاد باشد که ساعت ها و روزها و ماه ها به یک نقطه، به یک کلمه، به یک خط، فکر کند تا در آن لحظه اسرارآمیز تصویرها زاده شوند. اما با این اشتغال ها و دغدغه ها مگر می‌شود؟ چه خوب درک می کنم قیصر را که گفت:

گفتی: غزل بگو! چه بگویم؟ مجال کو؟

شیرین من! برای غزل شور و حال کو؟ 

بزرگترین شاعر پارسی گوی پنجاه سال اخیر هیچ وقت در زندگی‌اش شغل دایمی نداشت. بهترین شعرهایش مال سال هایی است که یا در زندان بود یا دکتر خانلری ماهی یک چک برایش می فرستاد در خانه.

من باید با یک مشت بچه که عاقل ترین شان مریم گلی است سر و کله بزنم. بچه هایی که هیکل شان بزرگ است اما ... 

آدم شرقی بین رویاها و سنت ها و مسوولیت ها گیر افتاده. دلش چیزی می خواهد و دهانش چیز دیگری می گوید ...


 
ده سالگی بهشت دل
ساعت ۸:٥٥ ‎ب.ظ روز ٢٤ دی ۱۳٩۱  کلمات کلیدی: شعر خودم ، قیصر امین پور ، تهران

خیلی از شعرهایم را در اینجا نوشته ام. اما چند شعر دارم از گذشته های دور، دوران ماقبل اینترنت و وبلاگ که دوست ندارم فاش بشوند. شعرهایی برای جزیره تنهایی یا خلوتی با رفیق. از طرف دیگر ده سالگی بهشت دل اتفاق مهمی است برای من. این صفحات آینه عمر منند. خیلی حرف ها دارم برای نوشتن اما نه فرصت نوشتن هست و نه شاید گوشی برای شنیدن. یکی از همان شعرها را امشب به همین مناسبت می خواهم بنویسم. شعری به نام مرثیه ای برای پایتخت. شاخه گلی از شاعری گمنام تقدیم به همه عابران ناشناس که رد پایشان بر حافظه هیچ خاکی نمی ماند.

بعد از کنکور، بر خلاف انتظار به تهران نرفتم و در همان شهر خودم شیراز ماندم. می دانستم که امکانات و سطح استادان دانشگاه شیراز به شریف و تهران نمی رسد، این سقف برایم کوتاه است  و ناگزیر روزی به پایتخت خواهم رفت. اما همه چیز که درس نبود، چیزهای دیگری هم بود، خانواده، شعر، حافظ، دوستانی بهتر از آب روان و آرامش. چیزهایی که چهار سال بعد هیچ کدامشان را در تهران و در آن دانشگاه صنعتی نیافتم. وجود من همیشه دو تکه داشته (نیمی سمند سرکش و نیمی کبوترم) و گاهی بدجور این دو تکه به جان هم می افتند.

این شعر را ۱۴ خرداد ۷۶ گفتم وقتی برای شب شعری به تهران دعوت شده بودم، سه سال پیش از هجرت به پایتخت. لازم به گفتن نیست که پایتخت در این شعر یک نماد است و من مخلص همه خوبان تهرانی ام.

این شعر مرا به یاد قیصر می اندازد اولین دیدار من با او  -۷ خرداد سال ۷۷ در تالار فجر دانشگاه شیراز-به خواندن این شعر گذشت. روحش شاد.

 

چون مسافری در ایستگاه

منتظر نشسته ام

این شتاب دایمی

این هراس جاودان          

                       که از قطار جا نمان

لحظه های بودن مرا تباه کرده است

 

شاعران بی شمار دیده ام

که بین چرخ دنده های زندگی

استخوان آبرویشان شکسته است

 

پول ... پول

پایتخت

عشق های کانکریت

در تحیرم که شاعران پایتخت

بین این همه غبار و دود و گاز

در میان این همه

روزنامه های رنگی و دو رنگ

با کدام عشق زنده مانده اند؟

 

سالهاست

بر فراز پایتخت

لاشه خوارها عبور می کنند.

 

حدس می زنم دو یا سه سال بعد

مرگ کوچکی به وسعت خودم

زحمت مرا تمام می کند

رهسپار پایتخت می شوم

این تهوع کثیف فلسفی 

در وجود من حلول می کند

عاشقانه های من حرام می شوند

وای!

وای اگر بدون عشق زندگی کنم!

گرچه گفته اند

شعرهای عاشقانه بازتاب لحظه ایست

من خیال می کنم تمام بودنم

غیر لحظه ای نبوده است.


 
عادت
ساعت ٧:٥٠ ‎ق.ظ روز ٢ آذر ۱۳٩٠  کلمات کلیدی: قیصر امین پور

می گفت:

دوستی دارم که مسیحی است. با اینکه انگلیسی زبان است چنان تسلطی بر قرآن دارد که من مسلمان ندارم. از او پرسیدم پس چرا مسلمان نمی شوی؟ گفت به مسلمان های دور و برم نگاه می کنم، می بینم اعمال مذهبی شان را انجام می دهند. نمازشان را می خوانند اما باز همان آدمی هستند که بودند. یکی مثل همه آدمهای دیگر. چرا این دین هیچ تحولی، لااقل تاثیری روی آنها نداشته؟

یادم افتاد به این شعر قیصر

تمام عبادات ما عادت است

به بی عادتی کاش عادت کنیم

پی نوشت:

من اگر بودم شاید آن حدیث معروف را برایش می خواندم که مردم بر سه دسته خدا را عبادت می کنند...


 
حسرت همیشگی
ساعت ٢:۱٩ ‎ب.ظ روز ۱٠ تیر ۱۳۸٩  کلمات کلیدی: قیصر امین پور

 یکی از دوستان این شعر معروف قیصر (شاید معروفترین شعرش) را خواسته بود که اینجا بنویسم.

 یادش به خیر خرداد 77 قیصر به دانشگاه شیراز آمده بود برای داوری جشنواره شعر دانشجویی. بچه ها اصرار کردند که شعر بخواند. ساعت نزدیک 11 شب بود و قیصر خسته.  گفت که شعری یادش نمی آید. بچه ها گفتند که لااقل شعر معروفش را بخواند. دو سه خطش را خواند که مابقی شعر یادش رفت و خانم راکعی که شعرهای قیصر را بهتر از خود او از حفظ بود مابقی شعر را به او رساند. روحش شاد

حرف‌های ما هنوز ناتمام...

 تا نگاه می‌کنی:

                      وقت رفتن است

باز هم همان حکایت همیشگی!

پیش از آنکه باخبر شوی

لحظه عزیمت تو ناگزیر می‌شود

آی....

ای دریغ  و حسرت همیشگی!

ناگهان

         چقدر زود

                      دیر می‌شود!

 


 
چون بگذریم دیگر ...
ساعت ۱۱:٥٩ ‎ب.ظ روز ٩ فروردین ۱۳۸٩  کلمات کلیدی: ابتهاج ، قیصر امین پور

فرصت شمار صحبت کز این دو راهه منزل

چون بگذریم دیگر نتوان به هم رسیدن

به قول ابتهاج: می گویمت ولی تو کجا گوش می کنی؟! فقط به فکر این هستی که فردایت بگذرد و به این امید هستی که بعدا فرصت می شود. خیال می کنی این زندگی دایره وار فرصتی به ما خواهد داد؟ فکر می کنی این اتوبوس بی ترمز به خاطر من و تو خواهد ایستاد؟

به قول قیصر که این روزها زیاد به یادش می افتم:

کاش این زمانه زیر و رو شود
روی خوش به ما نشان نمی دهد

یک وجب زمین برای باغچه
یک دریچه آسمان نمی دهد

وسعتی به قدر جای ما دو تن
گر زمین دهد ، زمان نمی دهد

فرصتی برای دوست داشتن
نوبتی به عاشقان نمی دهد ...

همین و مابقی ناگفتنی است!

 


 
نرگس گل زمستونه، شقایق گل بهار
ساعت ۱٠:٤٦ ‎ب.ظ روز ۱٧ اسفند ۱۳۸۸  کلمات کلیدی: قیصر امین پور ، حافظ ، ایران

یک چیزی به من میگه بنویس. خارجی ها بهش می گن نوستالژیا. یک درد فانتوم درد عضو بریده شده... دردی که از ١۵اسفند شروع می شه و تا اردیبهشت ادامه پیدا می کنه...

چند شب پیش یکی از دوستان خانه ی ما بود. خواست که برایش فال حافظ بگیرم. این شعر آمد:

ارغوان جام عقیقی به سمــن خواهد داد

چشم نرگس به شقایق نگران خواهد شد

پرسید: یعنی چی؟ گفتم یعنی بهار میاد... نرگس گل زمستونه، شقایق گل بهار. زمستونا، شیراز پر از گل نرگس میشه تا بهار که تمام دشت ها پر از شقایق میشه... گفتم نرگس و یاد زمستان ٨۵ افتادم و لحظه ای که مادر را با یک دسته گل نرگس در فرودگاه شیراز دیدم.

امان از غریبی! آدم اینجا تنهاست... و در این تنهایی سایه ی نارونی هم نیست ...

بفرماییــد فــروردیــن شود اسفنــدهای ما

نه بر لب، بلکه در دل گل کند لبخندهای ما...


 
حواسمان پرت است
ساعت ۱۱:۳٥ ‎ق.ظ روز ٢۳ بهمن ۱۳۸٧  کلمات کلیدی: حسب حال ، قیصر امین پور

امروز حس نوشتن دارم...

از چه بنویسم؟ از هوا که چند روزیست بالای صفر لنگر انداخته؟ از باران نرمی که برفها را شسته؟ از خاطرات سفر که آنقدر زیادند که در فرصت کوتاه من نمی گنجند؟ از سیاست؟

بگذار از خودم بنویسم. بگذار از خودم برای تو بنویسم. دیشب که از اتوبوس پیاده شده ام صحنه ای از فیلم هفت جلوی چشمانم آمد. بازرس از قاتل روانی می پرسد: چرا تو این همه قریانی هایت را با خشونت می کشتی؟ قاتل جواب می دهد: " الان اگر بخواهی مردم به تو گوش بدهند دیگر نمی توانی آرام روی شانه هایشان بزنی. باید با چماق توی سرشان بزنی تا به تو توجه کنند."

به خشونتی که در این واژه هاست کاری ندارم. به این فکر می کنم که چرا فقط زلزله ای می تواند ما را تکان بدهد؟ چرا اینقدر سنگین، یکنواخت، روزمره، ... شده ایم؟ به نظرم حواسمان پرت است خیلی پرت! چسبیده ایم به دیواره ی قفسی که هر روز تنگ تر می شود. نه جوشی، نه خروشی... گردش بی عقبگرد عقربه ها را نگاه می کنیم و صفحه های تقویم را ورق می زنیم.

این روزها زیاد این شعر قیصر را زمزمه می کنم:

ای شما!
ای تمام عاشقان هرکجا!
از شما سوال می‌کنم:
«نام یک نفر غریبه را
در شمار نامهایتان اضافه می‌کنید؟»


 
رسیدن گل و نسرین...
ساعت ۱٠:۳۳ ‎ب.ظ روز ٢٩ اسفند ۱۳۸٦  کلمات کلیدی: حسب حال ، قیصر امین پور

بله ... امروز کلی برگه روی سرم ریخته بود که صحیح کنم. ۱۱۰ دانشجو ... ۵ سری تکلیف... دانشجوهای این کلاس رو خیلی دوست دارم خیلی باهوش و زرنگند... غرق اوراق بودم که هم اتاقی‌ام در حال ترک اتاق گفت راستی سال نو مبارک. گفتم مگه فرداشب تحویل سال نیست؟ گفت نه خیر امشب ساعت ۱ و ۵۰ دقیقه بامداد به افق واترآباد ...خلاصه از اون اصرار و از من انکار.... آخرش دست به دامن اینترنت شدیم و دیدیم که ای دل غافل یک سال دیگه هم گذشت و ...

شب که رسیدم خونه و خستگی در کردم گفتم سفره‌ی هفت سین رو پهن کنیم... دو تا سین کم داشتیم.. ای امان از غریبی! سیل پیشنهادات و ابداعات از دو طرف راه افتاد ... این دو تا یه کم جالب بود : سرادقات جمال و سبع سماوات...

خیلی یهویی داره سال نو میشه. دوست داشتم آماده تر باشم... سال قبلی که جامعه‌ی شاعران کلی تلفات داد خدا همه‌ی رفتگان رو رحمت کنه از اون مرد ساندویچ فروش گرفته تا قیصر ...ایشالا امسال دیگه به خیر بگذره. ایشالا سال همه مبارک باشه... ایشالا دلهای همه شاد باشه.

غیر از غروب عزیزان، سال ۸۶ سال خیلی خوبی بود سال ضربدر ۲ شدن!

رسیدن گل و نسرین به خیر و خوبی باد

بنفشه شاد و خوش آمد ، سمن صفا آورد

 

پی نوشت امروز که مثلا اولین روز بهار بود هوا چنان سرد شد که از لرز مردند زرع و نخیل دمای هوا به منهای 19 رسید


 
یادداشتهای اتوبوسی (۴)
ساعت ٤:٢٠ ‎ب.ظ روز ٢٤ آبان ۱۳۸٦  کلمات کلیدی: یادداشت های اتوبوسی ، ایران ، قیصر امین پور ، شعر خودم

۱- خیلی وقت می‌شود که یادداشت اتوبوسی ننوشته‌ام. معمولا یادداشتهای اتوبوسی را عصر جمعه می‌نوشتم که بزرگراه شلوغ بود. حالا مدتی است استادم اذن فرمودند که سفرهایم را کمترکنم  و  دیگر جمعه ها در تورنتو می‌مانم. روزهای دیگر هم اگر خواب مرا نبرد مشغول قال و مقالات دیگرم. اما امشب که ۵ شنبه شب است هوس نوشتن کردم. هوا تقریبا سرد شده ولی هر از گاهی در این شیب منفی نقطه‌ی تکینی ظاهر می‌شود مثل۴شنبه که هوا تا ۱۵ درجه بالا رفت. ماه اکتبر امسال گرمترین ماه اکتبر تاریخ واترلو بوده. ظاهرا این پدیده‌ی گرمایش جهانی جدی شده و خیلی سر و صدا به پا کرده و حتی وارد دعواهای سیاسی شده. ال گور -معاون کلینتون رییس جمهور سابق آمریکا- سال گذشته در همین باره فیلم مستندی ساخت به نام یک حقیقت تلخ که بسیار مورد استقبال واقع شده و هم جایزه‌ی اسکار را برایش به ارمغان آورد و هم صلح نوبل را. یکی از شعارهای اصلی دموکراتهای آمریکا و لیبرالهای کانادا برای بازپس گیری قدرت از جمهوریخواهان و محافظه کاران تمرکز بر مساله‌ی محیط زیست خواهد بود. شخصا از اینکه محیط زیست دستاویز بازیهای سیاسی شود خوشنود نیستم درست مثل دین ...

۲-خوب... درگذشت قیصر خبر تلخی بود. دیدم استاد هم مرثیه‌ای برای قیصر سروده بودند: مبارک است سفر، رفت این برادر هم... دو بار او را از نزدیک دیده بودم و هر دوبار فرصتی ایجاد شد که شعرهایم مرا هم بشنود. بار اول بهارسال ۷۷ بود در دومین جشنواره‌ی شعر دانشجویی، ۱۹ ساله بودم.  دکترحسنلی –استاد باذوق دانشگاه شیراز- با کلی مصیبت او را راضی کرده بود که به شیراز بیاید. برای ما هم چه خبری از این خوشتر. اتفاقا من آن سالها تا حدی تحت تاثیر قیصر و آینه‌های ناگهانش بودم. بیشتر شعر نو می‌گفتم و شعرهایی از آن دوره دارم که هیچ جا چاپ نشده، حتی در بهشت هم ننوشته‌ام و به همین خاطر خیلی دوستشان دارم. دو تا از آن شعرها را (به نام "و مرد باید باشی" و "مرثیه‌ای برای پایتخت") برای جشنواره فرستادم. می‌خواستم نظر دیگران را هم درباره‌ی کارهایم بدانم (۱). معمولا در این جشنواره ها و مسابقات داوری بر عهده‌ی دو سه شاعر خاص و شناخته شده بود که حق دوستی را خوب رعایت می‌کردند و دراین میان آدمهای گمنامی مثل من که بیرون دایره بودند حداکثر مورد تقدیر هیات داوران واقع می‌شدند...
وقتی فهمیدم قیصر داور جشنواره است بال در آوردم، برای ما آدمهای کوچولو قله‌ی بلندی بود. روز سوم جشنواره دکتر حسنلی مرا دید و گفت که دیشب با قیصر شعرهای تو را می‌خواندیم و بعد حرفهای شیرین دیگری زد که انگیزه پیدا کردم  قیصر را تنها گیر بیاورم و برایش شعر بخوانم. انتظارم چندان طولانی نشد. شعر نویی به نام "خدا دوست صمیمی من است" را برایش خواندم. در قسمتی از شعر به عطار و برخی از عارفان تاخته بودم و به اینکه خدا را که از رگ گردن نزدیک تر است در پشت هفت شهر زندانی کرده‌اند اعتراض کرده بودم. قیصر گفت به فلاسفه فحش بدی اشکال نداره اما ما شاعرها باید هوای عرفا رو داشته باشیم. 
آن سال آخرین باری بود که در جشنواره‌ی شعر دانشجویی شرکت کردم...

۳- بار دومی که قیصر را دیدم  آبان ۷۹ بود. برای ادامه تحصیل به تهران رفته بودم و بین انبوه آجرهای سرخ محصور بودم. بین ملاقات اول و دوم واقعه‌ی هولناکی رخ داده بود. قیصر تصادف کرده بود. یکی از شاگردانش می‌گفت بعد از اینکه دکترایش را با نمره عالی و به راهنمایی ادیب دانشمند دکتر شفیعی کدکنی اخذ کرد، دانشگاه تهران ابتدا او را استخدام نکرد و او برای گذران زندگی  به دانشگاه الزهرا و قزوین می‌رفت. یک بار در همین رفت و آمدها در جاده‌ی شمال تصادف کرد. چند ماه در حالت کما بود. شاعران کشور به پایمردی سید حسن حسینی نامه‌ای به آقای خاتمی نوشتند که " قیصر نور چشم ماست نگذارید خاموش شود" دکتر مهاجرانی که وزیر ارشاد بود خودش به بیمارستان رفت و هزینه ها را-از طرف دولت- تقبل کرد. ظاهرا طحالش را درآوردند و چند عمل دیگر هم رخ داد. بیهوده نبود که حافظ پایش را از شیراز بیرون نگذاشت.  آبان ۷۹ قیصر تازه از بستر بیماری برخاسته بود. در جمع شاعران کشور بودیم و او اولین کسی بود که شعر خواند:
می‌خواهمت چنان که شب خسته خواب را ... وقتی نوبت به سید حسن حسینی رسید گفت من غزلی را می‌خوانم که نذر سلامتی قیصر کرده‌ام.

۴- حالا که به گذشته نگاه می‌کنم از خودم می‌پرسم: در آن دو سال و اندی که در تهران بودم چه کار کردم؟ چیز زیادی یادم نمی‌آید جز جلسات ۷ نفره‌ی عصرهای دوشنبه که از هر دری سخنی می‌گفتیم و آن جلسه‌ی شعر خوانی با قیصر و یک نامه‌ی خیالی ۴ صفحه‌ای- که خیلی دوستش داشتم و همان را هم گم کرده‌ام- و دوستی با جناب ابوالحسن و برادر سیاوش و سید حامد و البته یک استاد راهنمای خوب و... آهان! یادم آمد یک بار هم پیاده تا پارک ساعی رفتم ... چه چیز تهران به من نساخت؟ چه شد که فرار کردم به اهواز و مستعد شدم برای آن همه اتفاقهای شیرین و تلخ؟ اگر دوباره زندگی مرا به سمت تهران و آن آجرهای سرخ ببرد تکلیفم چیست؟ کجای دنیا را برای من ساخته‌اند؟ شهر من کجاست (۲)؟

خدا روستا را
بشر شهر را
ولی شاعران آرمانشهر را آفریدند
که در خواب هم خواب آن را ندیدند

پی نوشت:
۱- در آن جشنواره داستان کوتاهی هم داشتم با عنوان "یک ساعت تا باران"  که اولین داستانم بود و در سال ۷۵ نوشته بودمش. شهریار مندنی پور داور مقدماتی بخش داستان بود و اثر مرا هم برای مرحله‌ی نهایی انتخاب کرد. اتفاقا آن روزها مسافر "شرق بنفشه ی" او بودم. با اینکه ساکن شیراز است اما متاسفانه هیچوقت فرصت آشنایی با او برایم فراهم نشد. ای دریغ و حسرت همیشگی!

۲- شعری دارم با همین عنوان:
شهر من کجاست؟
شهر من،
در خطوط چشمهای شرقی کدام آشناست؟
با تمام روزها غریبه ام
باغ ِ بی پرنده
موجِ بی کناره 
دشتِ بی بهار

انتظار . . . انتظار

کاش سهم من
از تمام کاخ ها و خاک ها
یک وجب بهشت،
یک وجب پریدن از
                  سیم خاردار سرنوشت بود

از جنوب غرب
تا شمال شرق
این بزرگراههای بی درخت
تیرهای بی پرنده چراغ برق

صبحها : خمار
شب : جنازه‌ای میان شوره زار
صبح تا غروب
کار
کار
کار
روزهای خوب عمر من گذشت
بین این کتابها مقاله‌ها
در میان برگه‌ های خانگی
جستجوی هیچ
در میان صفحه های پوچ....


 
شعری از دستور زبان عشق
ساعت ۳:٢٥ ‎ب.ظ روز ۱۸ آبان ۱۳۸٦  کلمات کلیدی: قیصر امین پور ، شعر معاصر

اول آبی بود این دل، آخر اما زرد شد
آفتابی بود، ابری شد، سیاه و سرد شد

آفتابی بود، ابری شد، ولی باران نداشت
رعد و برقی زد ولی رگبار برگ زرد شد

صاف بود و ساده و شفاف، عین آینه
آه، این آیینه کی غرق غبار و گرد شد؟

هر چه با مقصود خود نزدیک تر می شد، نشد
هر چه از هر چیز و هر ناچیز دوری کرد، شد

هر چه روزی آرمان پنداشت، حرمان شد همه
هر چه می پنداشت درمان است، عین درد شد

درد اگر مرد است با دل راست رویارو شود
پس چرا از پشت سر خنجر زد و نامرد شد؟

سر به زیر و ساکت و بی دست و پا می رفت دل
یک نظر روی تو را دید و حواسش پرت شد

بر زمین افتاد چون اشکی ز چشم آسمان
ناگهان این اتفاق افتاد؛ زوجی فرد شد

کودک دل شیطنت کرده است یک دم در ازل
تا ابد از دامن پر مهر مادر طرد شد

* آخرین کتاب قیصر امین پور- به نقل از سایت آفتاب


 
کاروان مرگ
ساعت ۱٠:٥۱ ‎ق.ظ روز ۱۱ آبان ۱۳۸٦  کلمات کلیدی: مرگ ، قیصر امین پور ، شعر خودم

دارم به بیداد شجریان گوش می‌دهم. گاهی مرهم بسیار خوبی است:

ز آستین طبیبان هزار خون بچکد

گرم به تجربه دستی نهند بر دل ریش

رفتن قیصر در ۴۸ سالگی با آن همه امید که به آینده ی او بود بدجوری مرا به یاد مرگ انداخته. حس می‌کنم مرگ خیلی نزدیک تر از چیزی است که خیال می‌کنیم. تا اینجای زندگی ام همیشه به امید آینده بوده‌ام اما چه کسی از فردا خبر دارد؟

دارم شعری به یاد او می‌گویم

روزها زخمی تر از دیروزها
سازها در انحصار سوزها

ردی از خون بر جبین جاده است
کاروان مرگ راه افتاده‌ است...

می‌رسد بانگ درای کاروان
بار باید بست کم کم رهروان

زندگی انگار خوابی بیش نیست
خواب کوتاهی که بی تشویش نیست


 
به یاد قیصر
ساعت ۱۱:٥٠ ‎ب.ظ روز ٧ آبان ۱۳۸٦  کلمات کلیدی: قیصر امین پور

و قاف
حرف آخر عشق است
آنجا که نام کوچک من
آغاز می شود.


اگر قرار بود شاعری تحولی در فضای ساکن شعر معاصر ایران ایجاد کند آن یک نفر قیصر بود و روزگار امانش نداد.
چه روز تلخی بود امروز ...

درباره ی قیصر:
درنگی در اشعار قیصر امین پور (۱)
درنگی در اشعار قیصر امین پورر (2)
شعر معاصر ایران: قیصر امین‌پور


 
این موج سینوسی
ساعت ٤:۱٥ ‎ب.ظ روز ۱٢ بهمن ۱۳۸۳  کلمات کلیدی: شعر خودم ، قیصر امین پور ، عاشقانه

امشب چه دلتنگم... اگر باران نبارد،
این روح وحشی سر به صحرا می گذارد
گم‌کرده‌ای دارم که می‌دانم همینجاست
می گردم اما هیچ آثاری ندارد
ای غفلتِ پیوسته! هنگام هبوط است
این نوح، ما را هم به طوفان می سپارد
ای لاله چندی سرخ‌رو بودی ولی یار
می خواهد امشب در دلت داغی بکارد

از عشق پرسیدی! چه آشوب غریبی است،
این موج سینوسی که میرایی ندارد!

اول فوریه ۲۰۰۵

روز پنج شنبه در دانشگاه صحبتی درباره قیصر امین پور داشتم. فابل سخنرانی را می‌توانید از اینجا دریافت کنید:

درنگی در اشعار قیصر امین پور


 
درنگی در اشعار قیصر امین پور (2)
ساعت ٤:٢٩ ‎ب.ظ روز ٥ بهمن ۱۳۸۳  کلمات کلیدی: قیصر امین پور ، شعر معاصر ، بایزید بسطامی ، شعر نیمایی

با توام

            ای لنگر تسکین

ای تکانهای دل!

            ای آرامش ساحل!

با توام

       ای نور!

              ای منشور!

ای تمام طیفهای آفتابی!

ای کبود ارغوانی!

                    ای بنفشآبی!

با توام ای شور! ای دلشوره شیرین!

با توام

         ای شادی غمگین!

با توام

         ای غم!

                  غم مبهم!

ای نمی دانم!

هر چه هستی باش!

                        اما کاش...

نه، جز اینم آرزویی نیست:

هر چه هستی باش!

                             اما باش!

یکی از ویژگیهای شعر قیصر رویکرد شطح گونه در برخی از شعرهای عمدتا نیمایی اوست.

شطح (به فتح ش و سکون ط و ح)در اصل یعنی جملاتی که صوفیان در حالت بیخودی و وجد و حال می‌گویند و ظاهر این الفاظ با ذهنیات و واقعیاتی که مردم می‌دانند سازگار نیست. شاید معروفترین شطح کلامی باشد که عطار نیشابوری در کتاب تذکره الاولیا از زبان بایزید بسطامی نقل می کند :

گفت: به صحرا شدم عشق باریده بود و زمین تر شده بود چنانکه پای مرد به گِلزار فرو شود، پای من به عشق فرو می شد.

البته شطح در تقسیم بندی قالبهای ادبی نوعی از نثر است٬ شاید اطلاق این عنوان بر نوعی از شعر خوشایند اهل ادب نباشد و تا آنجا که به یاد می‌آورم کس دیگری برای این نوع شعرهایی که بررسی خواهیم کرد این عنوان را به کار نبرده. پس از انقلاب عده ای  دنبال نوشتن شطح (از جنس نثر) رفتند که سرآمد آنها احمد عزیزی است اما افراط و تعجیل باعث شد که این قبیل کارها بیشتر به جدول ضرب کلمات شبیه شود. آدم محترمی برای مجله ی نیستان مطلبی شطح گونه نوشته بود. در آن موقع بیست هزار تومان به ایشان دادند. ایشان شدیدا معترض شدند که من راست سی هزار تومان مواد مصرف کردم تا این مطلب را نوشتم آن وقت شما فقط بیست هزار تومان کف دست من می گذارید!

بگذریم ... شطح دیگری از قیصر را بخوانیم:

 

گاهی

-از تو چه پنهان-

با سنگها آواز می خوانم

و قدر بعضی لحظه ها را خوب می دانم

این روزها گاهی

از روز و ماه و سال، از تقویم

از روزنامه بی خبر هستم

حس می کنم گاهی کمی کمتر

گاهی شدیدا بیشتر هستم ...

 

قیصر در این چند شعر شطح گونه بسیار استادانه عمل می کند. اولا یک موسیقی ملایم و با طمانینه برای شعر انتخاب می کند (مستفعلن فعلن از زحافات بحر رجز!!!) که باعث می شود خواننده با مکث و دقت بیشتری شعر را دنبال کند.همچنین افعال را در جایگاه اصلی خود یعنی آخر جمله می آورد. این کار هضم شعر و برقراری ارتباط را برای مخاطب ساده تر می کند. از قافیه هم فراوان استفاده می کند بویژه در شعری که این متن را با آن آغاز کردیم. قافیه در شعر نیمایی جایگاه ویژه ای دارد: بازگشت به مطلب قبل با تکرار قافیه و ایجاد آمادگی ذهنی برای مطلب جدید با شروع یک قافیه تازه و همینطور تحکیم پیوند سطرهای شعر از کارکردهای قافیه در شعر نو است به همین دلیل نیما یوشیج می گوید : شعر بی قافیه آدم بی استخوان است. ادامه شعر را با هم بخوانیم :

از جمله دیشب هم

دیگر تر از شبهای بی رحمانه دیگر بود:

من کاملا تعطیل بودم

اول نشستم خوب

جورابهایم را اتو کردم

تنها ـ حدود هفت فرسخ ـ‌در اتاقم راه رفتم

با کفشهایم گفتگو کردم

و بعد از آن هم

رفتم تمام نامه ها را زیر و رو کردم

و سطر سطر نامه ها را

دنبال آن افسانه موهوم

دنبال آن مجهول گشتم

چیزی ندیدم

تنها یکی از نامه هایم

بوی غریب و مبهمی می داد

انگار

از لابه لای کاغذ تا خورده نامه

بوی تمام یاسهای آسمانی

احساس می شد

 

همه ما آدمهای عصر ماشین تجربه ی این جنونها و دلتنگیها را داریم: جنونهایی قانونمند! که با اتو کردن جوراب شروع می‌شود و از حصار محدود اتاق بیرون نمی‌رود. انسان معاصر گمشده اش را در گذشته می‌جوید چرا که هر روز دریغ از دیروز و هرسال دریغ از پارسال! در غرب انسان از تنهایی می‌ترسد اینجا تلویزیون کابلی 75 شبکه دارد و ماهواره 375 کانال! همسایه ی ما یک دختر دارد، دوتا گربه، دوتا سگ! چرا؟ چون باید وقت آدم پر باشد تا هیچوقت تنها نشود، تا هیچوقت از خودش نپرسد که از کجا آمده ام؟ آمدنم بهر چه بود؟ در شرق آدم بالاخره پس از مدتی جستجو در لابلای یکی از عکسها ، نوشته ها یا نامه های قدیمی بوی تمام یاسهای آسمانی را احساس می کند و بعد از آن :

 

دیشب دوباره

بی تاب در بین درختان تاب خوردم

از نردبان ابرها تا آسمان رفتم

در آسمان گشتم

و جیبهایم را

از پاره های ابر پر کردم

جای شما خالی

یک لقمه از حجم سفید ابرهای ترد

یک پاره از مهتاب خوردم...

 

تا آسمان صعود می کند.

ببینید که شاعر چه قالب مناسبی انتخاب کرده! شعر نیمایی ظرفیت بالا و انعطاف پذیری زیادی برای بیان دردهای انسان امروزی دارد. واقعا گفتن این حرفهای جنون رنگ در قالبی مثل غزل آن هم با آن همه ظرافت و صناعت که حافظ و سعدی به آن بخشیدند چقدر دشوار است!


 
درنگی در اشعار قیصر امین پور (۱)
ساعت ٦:٥۸ ‎ق.ظ روز ٢۸ دی ۱۳۸۳  کلمات کلیدی: قیصر امین پور ، انسان ، شعر معاصر ، ایران

مدتها بود که دلم می‌خواست در این بهشت درباره دکتر قیصر امین پور بنویسم. حتی چندماه پیش که در ایران بودم به دوستی وعده  داده بودم شعری از قیصر را اینجا بنویسم. از طرف دیگر شاید این ترم در جمع گروهی از ایرانیان صحبتی درباره شعرهای قیصر امین پور داشته باشم. دیدم بد نیست ابتدا نظراتم را در این صفحات ثبت کنم.
به نظر من قیصر یکی از شاعران ماندگار زمان ماست. من شعر او را صدای انسان معاصر می دانم. انسانی خسته در راهروهای اداری،


لحظه های کاغذی را روز و شب تکرار کردن
خاطرات بایگانی زندگی های اداری
 
مانده در بن بست معرفت،
به هر کس که دل باختم داغ دیدم
به هرجا که گل کاشتم خار چیدم

 
رنجیده از بیوفایی یاران :
گرچه یاران همه از شادی ما غمگینند
باز شادیم که یاران ز غم ما شادند
 
اما آرزومند و مغرور:
اندوه من انبوه تر از دامن الوند
بشکوه تر از کوه دماوند غرورم
بگذار به بالای بلند تو ببالم
کز تیره نیلوفرم و تشنه نورم
 
انسانی که یک روز یکدفعه عاشق می شود:
ای شما!
ای تمام عاشقان هرکجا!
از شما سوال می کنم:
نام یک نفر غریبه را
در شمار نامهایتان اضافه می کنید؟
 
و بعد زندگی و روزمرگی آنقدر او را گرفتار می‌کند که حتی عشق را فراموش می‌کند:
 
انگار مدتی است که احساس می‌کنم
خاکستری تر از دو سه سال گذشته‌ام
احساس می‌کنم که کمی دیر است
دیگر نمی توانم
هر وقت خواستم
در بیست سالگی متولد شوم
 
آدمی که همیشه در حسرت دیروز خویش است :
امضای تازه من دیگر
امضای روزهای دبستان نیست
ای کاش
آن کوچه را دوباره ببینم
آنجا که ناگهان
یک روز نام کوچکم از دستم افتاد
و لابه لای خاطره ها گم شد
آنجا که
یک کودک غریبه
با چشمهای کودکی من نشسته است

آدمی که با حسرت از روزگار ساده کودکی یاد می‌کند:
کودکیهایم اتاقی ساده بود
قصه‌ای دور اجاقی ساده بود
شب که می‌شد نقشها جان می‌گرفت
روی سقف ما که طاقی ساده بود
می‌شدم پروانه خوابم می‌پرید
خوابهایم اتفاقی ساده بود
زندگی دستی پر از پوچی نبود...
 
و منتظر فردایی که زودتر از راه برسد و همه چیز را درست کند، فردایی که گاه با شوق و اشتیاق از آن یاد می‌کند :
ای روزهای خوب که در راهید
ای جاده های گم شده در مه…
از پشت لحظه ها به در آیید
ای روز آفتابی!
ای مثل چشمهای خدا آبی!
ای روز آمدن!
ای مثل روز آمدنت روشن...

 
 منتظر فردایی اردیبهشتی که گاه نیز با ناامیدی رسیدن آن را انتظار می‌کشد:
چه اسفندها … آه!
چه اسفندها دود کردیم!

برای تو ای روز اردیبهشتی
که گفتند این روزها می رسی
                          از همین راه!
 به نظر من شعر قیصر صدای ایرانی امروز است .
ادامه دارد...