بهشت دل

من می نویسم به امید اینکه روزی عابر ناشناسی از این کوچه بگذرد و احساس کند پاسخ سوالش را یافته یا لااقل در این کره ی خاکی یکی هست که مثل او فکر می کند

سخنرانی دکتر سیدحسین نصر درباره هنر اسلامی
ساعت ۱:٥۳ ‎ب.ظ روز ۱٧ آبان ۱۳۸٦  کلمات کلیدی: اسلام ، هنر ، سید حسین نصر

در میان اندیشمندان و فلاسفه ی معاصر ایران هیچ یک از لحاظ تحصیلات آکادمیک به پای سید حسین نصر نمی رسند. او در سال ۱۳۱۲ در تهران به دنیا آمد و از ۱۲ سالگی به آمریکا رفت. او نخستین دانشجوی ایرانی بود که در مقطع لیسانس در MIT تحصیل کرد و برای تحصیلات تکمیلی به هاروارد رفت. سپس به ایران برگشت و در دانشگاههای تهران و آریامهر سابق به تدریس و ریاست پرداخت.
زندگی نامه ی کامل دکتر نصر در لینک زیر آمده است:

http://www.nasrfoundation.org/bios.html بنیاد سید حسین نصر

seyyed hossein nasr  سید حسین نصر عکس

ایشان گذشته‌ی پر فراز و نشیبی داشته‌اند از شاگردی علامه ی طباطبایی گرفته تا ارتباط با دربار. بیشتر مخالفان ایشان هم بیش از آنکه به اندیشه‌هایش معترض باشند به گذشته اش می‌تازند مثل سخنان نیشداری که آقای دکتر سروش سال گذشته در همایش دین و مدرنیته با کنایه به دکتر نصر بر زبان راندند. اما ما به عنوان یک مسلمان موظفیم که سخنان را بشنویم و بهترینش را انتخاب کنیم. در این نوشتار هم من تنها راوی سخنان ایشان هستم نه مدافع یا مخالف. آنچه می نویسم خلاصه ای از یادداشتهایی است که از سخنرانی ایشان در روز شنبه ۵ آبان در تورنتو برداشته‌ام و ممکن است قدری پراکنده به نظر برسد.

عنوان سخنرانی هنر اسلامی بود. دکتر نصر در ابتدای سخنرانی ساعت بند دارش را از جیبش درآورد که درست مثل ساعت سویسی مرحوم پدر بزرگم بود. سخنرانی به انگلیسی بود و در ابتدا گفت به خاطر بیماری دو سال قبل کمتر در مجامع ظاهر می‌شود و کمتر دعوتهای این چنینی را پاسخ می‌گوید. در طول سخنرانی بارها به ایران و هنر ایرانی اشاره کرد و تقریبا کلمات شیراز و اصفهان را هرچند دقیقه یک بار بر زبان می‌آورد. اگرچه سالن تقریبا پر بود اما نکته‌ی تاسف برانگیز حضور اندک ایرانیان بود. اما خلاصه‌ی سخنان دکتر:

در آمریکای شمالی اسلام ناشناخته باقیمانده است و نیاز به بیداری اسلامی و معرفی اسلام دارد. ما به عنوان مسلمان وظیفه داریم که از اسلام پیروی کنیم تنها اعتقاد و علاقه کافی نیست چرا که دین بدون پیروی و تجلی در فرهنگ خواهد مرد. در آسیا اسلام به هرجا که پا گذاشت فرهنگ ها را دگرگون کرد. در قلب چین هنر خطاطی اسلامی هنوز زنده است در آنجا به جای نی با قلم مو خطوط را می نویسند.

سوال مهمی است که هنر چیست؟ هنر همان زندگی است زندگی روزانه اما با غلبه ی ماشین و تکنولوژی ما هنر را در زندگی روزانه نمی بینیم. امروزه هر اثر دست سازی گرانبهاست و هنری محسوب می شود اما پیش از این همه چیز دست ساز بود و بشر هنر را در خیابان و خانه و مسجد می دید. بالای هر خانه بسم الله بود و خدا در زندگی جاری بود. قدیمی ها همه خوش خط بودند اما حالا دست خط ما را اگر در آفتاب بگذارند راه می رود. امروزه زیبایی در میان مسلمانان هم فراموش شده. وقتی سفرنامه ی مارکوپولو شاردن و دیگر اروپایی ها را می خوانیم از تمیزی و زیبایی شهرهای اسلامی با شگفتی یاد می کنند اما وضعیت امروزی شهرهای اسلامی اسفناک است. خدا زیباست و هرچه چهره ای رو به خدا دارد زیباست اما انسان امروزی هر چیز زشت را عادی می بیند و هر زیبایی را تجمل یا تصادف. نگاهی به اطراف خود بیندازید دنیا هیچگاه اینقدر زشت نبوده.. معنویت از زیبایی جدا نیست.

سالها تلاش گردیم تا غرب مفهوم هنر اسلامی را بپذیرد. هنر اسلامی موجودیت دارد و منعکس کننده ی روح اسلام است. هنر اسلامی پیامی است بدون سخن بدون سیاست. هنر اسلامی فراتر از دعوای شیعه و سنی است و می تواند بین آنها آشتی ایجاد کند.

سپس به نمونه هایی از هنر اسلامی در مراکش، مصر، ایران، ترکیه و هند اشاره کرد و معتقد بود که پس از ظهور مسیح 400 یا 500 سال طول کشید تا مسیحیت در هنر جلوه کند. اما در اسلام این اتفاق بسیار سریع رخ داد. هنر اسلامی نیاز عمیق انسانی برای تجلی خداست. برای درک زیبایی باید زبان ان را دانست چنانکه موسیقی باخ برای یک شرقی آشنا نیست و صدای شجریان در دستگاه سه گاه برای یک غربی.

اسلام خطاطی را به عنوان یک هنر معرفی کرد. نخستین کسی که خط را ابداع کرد به شهادت شیعه و سنی علی بی ابی طالب بود (خط کوفی) خطاطی پاسخ جان مسلمان به تحولاتی است که ریشه در قران و معنویت آن دارد.

دکتر نصر مثالهای زیادی زد از آثار هنر اسلامی و پشتوانه ی علمی (مهندسی) آنها و نحوه ی انتقال آنها که بیشتر به صورت سینه به سینه بوده . آخرین سخن دکتر هم این بود

ما به بیداری تازه درباره ی اسلام و هنر اسلامی نیاز داریم و هنری که از دست همه ی ما برمی آید این است که در درون خود جان خود را زیبا کنیم.

کتاب دکتر نصر