بهشت دل

من می نویسم به امید اینکه روزی عابر ناشناسی از این کوچه بگذرد و احساس کند پاسخ سوالش را یافته یا لااقل در این کره ی خاکی یکی هست که مثل او فکر می کند

پرچم شیر و خورشید
ساعت ۳:٥۱ ‎ب.ظ روز ٢٩ شهریور ۱۳۸٥  کلمات کلیدی: ایران

دوست محترم و عزیزی مطالبی را درباره‌ی پرچم شیر و خورشید و شباهت طرح الله با آرم سیک ها ‌مطرح کردند که با نظرات من متفاوت بود. این اختلاف نظر باعث شد که مقداری درباره‌ی پرچم ایرانیان تحقیق کنم که خلاصه‌ی آن را -که مرتبط با صحبتهای دوست عزیزمان هست- در ادامه می‌نویسم.

من چون به کتابهای فارسی دسترسی ندارم در دنیای مجازی به جستجو پرداختم. اکثر متون فارسی که درباره‌ی پرچم ایران نوشته شده‌اند شباهت فراوانی به هم دارند طوریکه به احتمال زیاد از روی دست هم کپی کرده‌اند (مثلا ویکی پدیای فارسی یا سایت فرهنگ سرا را ببینید) . به نظر می‌رسد نویسنده‌ی اصلی چندان آدم بی طرفی نبوده و سعی داشته متن را طوری بنویسد که خواننده باور کند پرچم شیر و خورشید سابقه‌ی طولانی و هویت ایرانی دارد. فردی به نام آقای دکتر ناصر انقطاع هم کتابی نوشته به نام «شیر و خورشید نشان سه هزارساله» که سعی کرده با یک عکس که خشایار را در حال پرستش میترا که بر پشت شیری سوار شده  نشان می‌دهد ادعای خودش را اثبات کند. نویسنده ادعا کرده  این عکس در موزه‌ی آرمیتاژ لنین‌گراد نگهداری می‌شود. تا آنجا که من جستجو کردم هیچ منبع مستقل دیگری این موضوع را تایید نمی‌کند. اصولا در دوره‌ی پهلوی دوم ضمن تبلیغ نوعی ناسیونالیسم بی محتوا تحریفات بسیاری در تاریخ ایجاد شد و ادعاهای خنده داری مطرح شد که هیچ سندیت تاریخی ندارد. مثل همان قضیه‌ی تغییر مبدا تقویم.

شباهت بسیار متون فارسی و عدم استقلال آنها مرا واداشت تا در متون انگلیسی جستجو کنم و به نتایج جالبی رسیدم:

پرچم ایران در دوره‌ی هخامنشی یک شهباز با بالهای گشوده بوده چرا که تصور می‌شده این پرنده فرّه سلطنتی دارد. می بینید که هیچ خبری از شیر نیست و تکریم شاه حرف اول را می‌زند. مطلبی که دوست محترم ما درباره‌ی نقش خورشید در تخت جمشید نوشته بودند (به قول علما) خالی از اشکال نیست. تصور می کنم فروهر را با خورشید اشتباه کرده باشند. در مورد نقش شیر البته درست می‌گویند منتها بیشتر از شیر نقش یا پیکره‌ی گاو در تخت جمشید دیده می‌شود و البته حیوانات مرکب مثل آرم هما. خلاصه اینکه شیر سمبل ایرانیان و شاهان باستان نبوده. اینکه در همدان نقش شیر وجود دارد یا در حفاری فلان منطقه‌ی باستانی چیزهایی شبیه شیر پیدا شده دلیل کافی نیست چرا که مثلا نقش گاو بسیار بیشتر از شیر در آثار یاستانی دیده می‌شود و البته هیچ تقدس یا اهمیت ویژه ای از این موارد استنباط نمی‌شود.

پرچم هخامنشیان

دوره ی اشکانی :
هیچ اطلاعی در دست نیست


دوره ی ساسانی:
پرچم ایران همان درفش کاویانی بوده: مستطیلی از چرم با پوششی از ابریشم که جواهر نشان شده بود. در وسط آن یک ستاره‌ی ۴ پر بوده که به ۴ سوی عالم اشاره می‌کرده:

نصویر درفش کاویان

توصیف درفش کاویان به روایت حکیم فردوسی:‌ در این ابیات که در داستان فریدون آمده هیچ اشاره‌ای به وجود شیر یا خورشید نشده است:

چو آن پوست بر نیزه بر دید کی
به نیکی یکی اختر افگند پی
بیاراست آن را به دیبای روم
ز گوهر بر و پیکر از زر بوم
بزد بر سر خویش چون گرد ماه
یکی فال فرخ پی افکند شاه 
فرو هشت ازو سرخ و زرد و بنفش
همی خواندش کاویانی درفش
از آن پس هر آنکس که بگرفت گاه
به شاهی بسر برنهادی کلاه
بران بی‌بها چرم آهنگران
برآویختی نو به نو گوهران
ز دیبای پرمایه و پرنیان
برآن گونه شد اختر کاویان

بعد از اسلام و افول قدرت خلفای عرب٬ اولین پرچم را محمود غزنوی که او هم ایرانی نبود طراحی کرد که تصویر یک ماه طلایی در زمینه‌ی سیاه بود. مسعود غزنوی به جای ماه عکس یک شیر را گذاشت. این اولین باری است که عکس شیر بر روی پرچم ظاهر می‌شود اما دلیل آن این بود که مسعود به شکار شیر علاقه داشت!

بعد از آن به قول متون اینترنتی گه گاه عکس شیر بر پرچم ظاهر می شده اما همه چیز به اراده‌ی سلطان بستگی داشته چنانکه سلطان طهماسب صفوی که 50 سال شاه بوده اراده می فرمایند که یک گوسفند را بر پرچم خود نقش کنند:

نادر و جناب آغا محمد خان قاجار! نقش شیر و خورشید بر پرچم هایشان بوده :

و اما پرچم دوره‌ی پهلوی اول -که بعدا دکتراقبال آن را نهایی کرد-:

پرچم ایران در دوره ی پهلوی اول

همینطور که می‌بینید در بالای این پرچم یک تاج پهلوی وجود دارد که نماد حکومت شاهنشاهی است

مقایسه‌ی طراحی الله در پرچم فعلی و نماد سیک ها:
در برخی از متون اینترنتی با کلی آه و افسوس نوشته‌اند که «آخوندها در سال ۵۷ نشان شیر و خورشید را برداشتند و به جای آن نشان سیک های هند را گذاشتند.» اگرچه طرز بیان این آقایان خیلی چیزها را نشان می‌دهد اما من در این زمینه هم  تحقیق کردم و دیدم این حرف نادرست است و ساخته‌ی خیال عده‌ای است که دنبال منافع خودشان هستند.  نماد سیک ها خاندا یا کاندا نام دارد. ظاهر خشنی دارد و ترکیبی از 4 سلاح است:
شمشیر دو سر (همان خاندا):
 چاکار سلاحی دایره شکل
 دو تا قمه به نام کرپان که سمبل حیات دوگانه ی گوروس هستند.

 

اما نماد الله که طراحی آقای دکتر حمید ندیمی است دایره شکل است و ۶بخش دارد. این نماد از ترکیب چند هلال تشکیل شده که دو تای آنها به هم پیوسته نیست. تشدید افقی دارد. قرمز رنگ است شبیه لاله است که در فرهنگ ما نماد داغ دیدن و شهادت بوده. حافظ می‌گوید:
با صبا در چمن لاله سحر می گفتم
که شهیدان که اند این همه خونین کفنان؟

پرچم  سایر کشورها:

نشستم پرچم  تمام کشورهای دنیا را بررسی کردم. نتایج:

 تعداد قابل توجهی از کشورها یک نماد مذهبی در پرچمشان وجود دارد مثل: ستاره‌ی داوود (اسراییل) صلیب (سویس٬ سوئد٬‌یونان٬‌ مالت٬ ‌دانمارک٬‌ فنلاند٬‌ ایسلند) هلال ماه :(ترکیه٬ الجزایر٬ مالزی٬ پاکستان٬ تونس٬ ازبکستان٬ موریتانی٬ مالدیو٬ آذربایجان و ...)

تعداد قابل توجهی از کشورها پرچمشان ترکیب دو یا سه رنگ ساده است و هیچ نمادی هم وسط آن نیست مانند« ایتالیا٬ فرانسه٬ روسیه٬ آلمان٬‌ایرلند٬ اتریش

۴ کشور بک کلمه یا جمله‌ی اسلامی در پرچم خود دارند: عراق٬ ایران٬ عربستان و  افغانستان

تعدادی از کشورها در پرچم خود یک نماد طبیعت دارند: خورشید: (آرژانتین٬ بنگلادش٬ ژاپن) - درخت سدار (لبنان). برگ افرا (کانادا)

در پرچم سریلانکا شیری با شمشیری در دست می‌بینید

برخی از کشورها چندین بار پرچم خود را عوض کرده‌اند بدون اینکه کودتا یا انقلابی در آنها رخ بدهد مثل کانادا و ایتالیا.

نتیجه‌گیری:

شیر و خورشید از نظر تاریخی همانقدر سمبل مردم ایران است که گل لاله. حتی مقالاتی موجود است که این نشان را متعلق به ارمنستان می‌داند. اگر در نظر بگیرید که بیشتر کشورهای جهان یک نماد مذهبی در پرچمشان دارند و  بیشتر کشورهای اسلامی هلال یا الله در پرچم خود دارند چه ایرادی دارد ایران هم که ۹۸٪ جمعیت آن مسلمان است یک نماد مذهبی داشته باشد؟ در پایان من صمیمانه روح میهن پرستی این دوست عزیز را تحسین می‌کنم و از اینکه باعث نوشتن این مطلب شدند متشکرم. از مرخی منتقدین محترم هم خواهش می کنم که رعایت ادب را بنمایند.