بهشت دل

من می نویسم به امید اینکه روزی عابر ناشناسی از این کوچه بگذرد و احساس کند پاسخ سوالش را یافته یا لااقل در این کره ی خاکی یکی هست که مثل او فکر می کند

اسرار عالم حیوانات
ساعت ۸:٤٦ ‎ق.ظ روز ۱٢ آذر ۱۳۸۳  کلمات کلیدی: قرآن ، علامه طباطبایی ، ملا صدرا

 و سپاهیان سلیمان رفتند تا به سرزمین مورچگان رسیدند.
موری ندا در داد : ای مورچگان به سرای خویش درآیید! مبادا سلیمان و سپاهیانش شما را در هم بکوبند!آنها نمی‌فهمند!
سلیمان خندید...

 

                                                       سوره نمل (مورچه) آیه ۱۸

جمعه شبها جلسه‌ای داریم که به قرائت قرآن و تفسیر اختصاص دارد. قدیمی‌ترها می‌گویند این جلسه ۱۲ سال است که برقرار است و آن را بزرگانی مثل دکتر گل‌نشان و دکتر فرجی دانا راه انداخته‌اند. دوستانی هم در جلسه هستند که بر متون تفسیری تسلط دارند. در یکی از جلسات به آیه ۳۷ سوره انعام رسیدیم:

 وَمَا مِن دَآبَّةٍ فِی الأَرْضِ وَلاَ طَائِرٍ یَطِیرُ بِجَنَاحَیْهِ إِلاَّ أُمَمٌ أَمْثَالُکُم مَّا فَرَّطْنَا فِی الکِتَابِ مِن شَیْءٍ ثُمَّ إِلَى رَبِّهِمْ یُحْشَرُونَ
è هیچ جنبنده ای در روی زمین نیست و هیچ پرنده ای با بالهای خود در هوا نمی پرد مگر آنکه چون شما امتهایی هستند ما در این کتاب هیچ چیزی را فروگذار نکرده ایم و سپس همه را در نزد پروردگارشان گرد می آورند.

تا به حال به این آیه دقت نکرده بودم. خدا حیوانات و پرندگان را امتهایی مانند ما می‌داند که آنها هم حشر و رستاخیز دارند. امت به معنای یک مجموعه هدفدار است یا افراد بسیاری که در قالب مجموعه‌ واحدی جمع شده باشند. نکته ظریفی در این آیه دیدم: خدا می‌فرماید ما در این کتاب هیچ چیزی را فروگذار نکرده ایم بلافاصله آیات مشابهی از سوره نمل (۱۶ تا ۲۳) و سوره انبیا (۷۹) به یادم آمد :

و سلیمان وارث داوود شد و گفت : ای مردم ، به ما زبان مرغان آموختند و از هر نعمتی ارزانی داشتند و این عنایتی است آشکار .سپاهیان سلیمان از جن و آدمی و پرنده گرد آمدند و آنها به صف می رفتند، تا به وادی مورچگان رسیدند مورچه ای گفت : ای مورچگان ، به لانه های خود بروید تا سلیمان و لشکریانش شما را بی خبر در هم نکوبند سلیمان از سخن او لبخند زد و گفت : ای پروردگار من ، مرا وادار تا سپاس ، نعمت تو را که بر من و پدر و مادر من ارزانی داشته ای به جای آورم و کارهای شایسته ای کنم که تو خشنود شوی ، و مرا به رحمت خود در شمار بندگان شایسته ات در آور. سلیمان در میان مرغان جست و جو کرد و گفت : چرا هدهد را نمی بینم ، آیا از غایب شدگان است؟ به سخت ترین وجهی عذابش می کنم یا سرش را می برم ، مگر آنکه برای من دلیلی روشن بیاورد .درنگش به درازا نکشید هدهد آمد و گفت : به چیزی دست یافته ام که تو دست نیافته بودی و از سبا برایت خبری درست آورده ام زنی را یافته ام که بر آنها پادشاهی می کند از هر نعمتی برخوردار است و، تختی بزرگ دارد...

در آیات فوق هدهد به سلیمان می‌گوید من به چیزی دست یافتم که تو نتوانستی! دقت کنید که سلیمان یک انسان عادی نبود حتی یک پیغمبر عادی هم نبود! امکانات فراوانی در اختیارش بود نیروهای طبیعی مثل باد و نیروهای مافوق طبیعی مثل جن گوش به فرمان او بودند. آیات فوق با دستاوردهای امروزی علم جانورشناسی قابل توجیه هم نیست. صداهایی که پرندگان از خود درمی‌آورند یا سیگنالهایی که مورچه‌ها با شاخکهایشان رد و بدل می کنند همگی پیامهایی ساده هستند و به سادگی می‌توان با همان ۳ واحد تئوری اطلاعاتی که دکتر عارف به ما یاد داد (!) ثابت کرد که ظرفیت انتقال مفاهیمی را که در این آیات می‌بینیم ندارند. این آیات بوضوح با تعبیر فلاسفه از حیوان به عنوان یک موجود جاندار متحرک فاقد شعور تناقض دارد.

یکبار به عناوین سوره‌های قرآن نگاه بیندازید: بقره (گاو ماده) - انعام (چارپایان) - نحل (زنبور عسل) - نملعنکبوت - فیل ... آیا این همه تاکید بر انواع حیوانات و حشرات برا ی آن نیست که توجه ما را به عالم دیگری جلب کند؟

کاشکی هستی زبانی داشتی                                تا ز هستان پرده‌ها برداشتی

حالا که دستم از تفسیر جناب ملاصدرا کوتاه است٬ این مطلب را با کلامی از علامه طباطبایی در ذیل آیه ۳۷ سوره انعام به پایان می‌برم٬ هنوز پرسشهای بسیاری برایم باقیست و امیدوارم زودتر کسی را که از اسرار قرآن آگاهست ببینم:

از آیات بسیاری استفاده می شود که نه تنها انسان و حیوانات محشور می شوند، بلکه آسمانها و زمین و آفتاب و ماه و ستارگان و جن و سنگها و بتها و سایر شرکائی که مردم آنها را پرستش می کنند و حتی طلا و نقره ای که اندوخته شده و در راه خدا انفاق نگردیده همه محشور خواهند شد... حشر حیوانات شبیه حشر انسان است ، و آنها هم مبعوث شده ، و اعمالشان حاضر گشته و بر طبق آن پاداش و یا کیفر می بینند. هر جنبده ظالمی ، چه انسان و چه حیوان ، باید انتقام دیده و هلاک شود - دقت بفرمائید لازمه انتقام از حیوانات ، در روز قیامت ، این نیست که حیوانات در شعور و اراده با انسان مساوی بوده و در عین بی زبانی همه آن مدارج کمال را که انسان در نفسانیات و روحیات سیر می کند، آنها نیز سیر کنند.

و اما اینکه : آیا حیوانات تکالیف خود را در دنیا از پیغمبری که وحی بر او نازل می شود می گیرند یا نه ؟ و آیا پیغمبرانی که فرضا هر کدام به یک نوع از انواع حیوانات مبعوث می شوند، از افراد همان نوعند یا نه ؟ جوابش این است که : تاکنون بشر نتوانسته از عالم حیوانات سر درآورده و حجابهائی که بین او و بین حیوانات وجود دارد، پس بزند، لذا بحث کردن ما پیرامون این سوال ، فائده ای نداشته و جز سنگ به تاریکی انداختن چیز دیگری نیست ، کلام الهی نیز، تا آنجا که ما از ظواهر آن می فهمیم ، کوچکترین اشاره ای به این مطلب نداشته و در روایات وارده از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم ) و ائمه اهل بیت ( علیهمالسلام ) هم چیزی که بتوان اعتماد بر آن نمود دیده نمی شود.